Dragon
05-12-2008, 12:00 AM
Dinembo: Makonde’nin Tribal Dövmeleri
Bantu dilini konuşan Makondeler arasında dövme, Mozambik’teki yerlilerin dövmelerine göre her zaman için daha gelişmiştir. Buradaki dövme geleneğinin rezonansının bir kısmı Makonde’lerin yaşadığı araziyle bağlantılıdır ki bu bölge oldukça yüksek ve ulaşılmaz platolardan oluşmakta olup Avrupalıların ve Batılıların 20nci yüzyıla kadar buralara ulaşmasını engellemiştir; diğer yandan Makonde kozmoloji ve efsanelerinde bahsedilen, geçmiş zamanlardaki “muhteşem” atalarının, özellikle ölümden sonra tanrı-gibi olan dövmeli kadınların, yapmış oldukları işler, bilgileri ve üstün fiziksel özellliklerinin övülmesine de bağlıdır.
Geleneksel olarak, Makonde dövmelerinin bölgesel indikatörler oldukları varsayılırdı ve her bir kabilenin desenler hazırlamada kullandıkları belirli motifler vardı. Yüz ve vücudun diğer kısımlarında rütbe işaretleri, açılar, zigzaglar ve düz çizgiler, bazen de halka, baklava, nokta ve hayvan figürleri kullanılırdı. Bugün bu motifler büyük ölçüde oldukları gibi kalmışlardır çünkü Makendo dövme sanatçıları çalışmalarında fazla bir değişiklik yapmamış ve çalışmalarında geleneksel prensiplere bağlı kalmışlardır. Bugüne kadar, dövme geleneğiyle ilgili tek büyük gelişme teknolojidir; ve eski üçgen dövme bıçağı yerine deriyi daha eşit ve muntazam kesen ince bıçaklar kullanılmaktadır.
MAKENDO DÖVME SANATÇILARI ve MÜŞTERİLERİ
Genel olarak konuşmak gerekirse Makendo erkekleri erkek çocuklara, kadınları ise kız çocuklara dövme yaparlardı ancak bazı durumlarda cinsiyetler arasında atlamalar yaşanırdı. Makendo dövme sanatçıları “profesyoneldiler” ve bu sanatı ebeveynlerinden ya da diğer aile üyelerinden öğrenirlerdi. Makonde dilinde dövme terimi dinembo’dur (“tasarım” veya “dekorasyon”) ve dövme işleminde istenilen sonuca ulaşılabilmesi için genellikle mpundi wa dinembo’yla (“dövme tasarım sanatçısı”) üç veya daha fazla seans yapılması gerekmektedir. Geleneksel dövme malzemeleriyle (chipopo) kesikler yapıldıktan sonra, yaranın içerisine sebze karbonu ovularak sürülmekte ve bu da koyu mavi bir renk vermektedir.
Düşük bir ücret ödeyen dövme müşterileri açık-kartal şeklinde yatarlar. Dövme sanatçısı aletleri kullanmaya başlamadan önce yapacağı şekli zihninde canlandırır. Deri üzerinde dikkatli bir şekilde hareket ederek, şekil bitene kadar önce keser sonra da yaraya pigmenti bastırır, bittikten sonra müşteri öğleden sonra güneşinde yaralarını kurutur. Birkaç gün sonra yüz yıkanır pigmentle oluşturulmuş olan siyah çizgiler daha belirgin bir şekilde görülmeye başlar. Altı ay sonra aynı işlem tekrarlanır, fakat her bir ardıl dövme katmanında, daha belirgin bir desen ortaya çıkar. Son olarak üçüncü bir operasyon yapılarak işlem tamamlanır.
Bazı kızlar ikinci ya da üçüncü operasyon zamanı geldiğinde cesaretlerini kaybederler ve acı dolu dövme işlemini tamamlayamazlar. Kaçan kızlarla dalga geçilir ve hatta bu kızlar dinembo törenlerini yapan ve bir nevi “tanrı anaları” olan kadın tarafından korkutulurlar çünkü Makonde için dövme töreni cesaretin ve “Makonde olduğunu göstermenin” simgesidir.
“Sihirli” mankani dövmesi verimliliği garanti eder ve belki de şeytan ruhlara karşı koruma sağlardı.
“Sihirli” kertenkele dövmeleri bazen Makonde erkek ve kadınlarının göğsüne ve sırtına yapılırdı. Bir anlamda, erkeklerde cinsel gücü, kadınlarda ise doğurganlığı artırdığına inanılıyordu.
Neredeyse tüm dövmeli Makonde erkek ve kadınlarında, ağzın üzerindeki yüz bölgesinde yanakların üzerine ve buruna doğru gerdirilerek yapılan lichumba (“derin açılar”) bulunurdu. Lichumba’ya, kadınların ndona’sı ya da üst dudak labreti kadar sık rastlanırdı. Fotoğraflar 1960.
Ndona (labret), alın, çene, yanak ve sternum dövmelerine sahip Makonde kadınları. Labret siyah abanozdan yapılırdı ve yukarı bakan bir iğne buruna yakın olarak geçerdi ve bu kızın evlenebilecek yaşta olduğunu gösterirdi. Fotoğraf 1960.
DÖVME MOTİFLERİ
Sık kullanılan dekoratif motiflerden örümceklerin (lidangadanga), timsahların (nantchiwanuwe) ve hatta yuka kökü demetinin (nkana) geçmişte sihirle bağlantıları olmuş olabilir. Ve bugün Makonde kadınları karınlarına (mankani) ve uyluk içerisine (nchika) yapılan dövmelerin kocaları cezbetme gibi bir doğaüstü güce sahip olduğuna inanırlardı. Tabi ki bu alanların dekore edilmesinde kullanılan motiflerin, genellikle palmiye ağaçları ya da meyveleri (nadi) ve özellikle kertenkelenin (magwanula) doğurganlığı artırdığına inanılırdı.
Fakat göbek deliği ve edep yerlerine dövme yapılmasıyla ilgili Makonde uygulaması uzun bir geçmişe sahip olan, vücut girişlerini ve vücudun doğal açıklarını hedef alan şeytani güçleri önleyici “sihir” ile bağlantılı olabilir. Armitage’da (1924), Ghana’da Bantu dilini kullanan Gonja ve Dagomba kadınları arasında “hastalıkları önleyici” göbek skarifikasyonundan bahsedilmektedir. Diğer yandan Nevadomsky ve Aisien (1995) adlı antropolojistler, Benin’li Bini kadınları arasında göbeğe yapılan (“yaşamın merkezi”) beş dövmeyi tanımlamışlardır. Sürpriz olmayan bir şekilde Bini’ler dövme pigmenti olarak is kullanmaktaydılar ve cenaze merasimlerinde yas tutanlar “ölen kişinin alnına isten bir çizgi çekerlerdi ki ölen kişinin ruhunu korkutsunlar ve akrabalarını da yanına almasına engel olsunlar”.
MAKENDO’LARIN RUHSAL HAYATI
Makondeler, güçlü ve şahsiyeti olmayan bir kuvvetin (nhela) yönettiği, iyi ya da kötü atalarının ruhlarının teskin edilmesi gerektiğine, yaygın çalı ruhuna (nnandenga) ve kötü niyetli büyücüler kozmolojisine inanmaktaydılar.
Atalarının ruhlarını sık sık hastalıkları iyileştirmeleri, hasat ve avcılıkta başarıyı garanti altına almaları için çağrılırlardı. Mahoka aynı zamanda yaşayanlar ile Nnungu arasında bir aracı görevi görüyordu. Nnungu güçlü bir ilahtı ve büyük bir kuraklık olduğunda Makondeler toplu halde yağmur için kendisine dua ederlerdi.
Kötü tarafta, mapiko olarak bilinen ölü ruhlar sadece kadınlar ve başlamamışlara yönelik olarak terör estirirlerdi; diğer yandan büyücüler insanlardan görünmeyen köleler yaratırlardı ki bunların adı lindandosa’ydı ve bu köleler tarım alanlarına kötü niyetli büyüler yapmak üzere gönderilirlerdi.
Ölüm korkusu Makonde inancının içerisine işlemiş olduğundan, stigmanın kontrol edilmesi ya da ayrı tutulması gerekiyordu çünkü toplumun üzerine kurulu olduğu temel kozmik düzen varsayımını tehdit ediyordu. Bu nedenle her kadın topluma dahil olmasının, kendilerini mahoka, nnandenga, lindandosa veya mapiko olarak gösteren güçlü ruhsal kuvvetlerin negatif müdahalesine sebep olabileceğini anlıyordu ki bu güçler sosyal, fiziksel ve ekonomik sürdürülebilirliğin yegane garantörleriydiler. Bu anlamda Makendo dövme sanatları, insanlar ve ruhlar arasında verimli iletişimin teşvik edilmesi açısından son derece önemliydi, çünkü açıktır ki kadınlara tekrar tekrar yapılan dövmeler, hayatı ve sosyal süreci başlatan güçlere bağlılıklarını gösteriyordu. Dövmeler aynı zamanda ilişkilerin ifade edildiği görsel bir dil oluşturmaktaydı ve taşıyıcının kendisini çevreleyen hayatı kontrol etmesini sağlıyordu.
Benzer olarak, Makonde heykeltraş ve sukabağı (situmba) ve su kabı gibi daha faydacıl objeler, kadınsı ve doğurganlık özelliklerini içermekte olup, sembolik olarak düzen ve istikrara olan bağlılıkları beslemektedir çünkü genellikle dövme desenleriyle dekore edilmişlerdir. Su, bira, bal, tohum, sukabağı taşımada kullanılan “Ataların aletlerinin” erkekler için mükemmellik sembolleri oldukları varsayılırdı. Makonde kadınlarının dövmeli vücutları, sembolik anlamların aktığı iletkenler görevi görürlerdi; yani eski Mozambique’de insanları, ruhları ve atalarını birbirlerine bağlardı.
Yasal Uyarı: Bu yazılar dragon tattoo piercing(ilyas Yılmaz) a aittir. Noterden onaylıdır, kopyalanması veya değiştirilmesi halinde yasal işlem yapılacaktır.
Bantu dilini konuşan Makondeler arasında dövme, Mozambik’teki yerlilerin dövmelerine göre her zaman için daha gelişmiştir. Buradaki dövme geleneğinin rezonansının bir kısmı Makonde’lerin yaşadığı araziyle bağlantılıdır ki bu bölge oldukça yüksek ve ulaşılmaz platolardan oluşmakta olup Avrupalıların ve Batılıların 20nci yüzyıla kadar buralara ulaşmasını engellemiştir; diğer yandan Makonde kozmoloji ve efsanelerinde bahsedilen, geçmiş zamanlardaki “muhteşem” atalarının, özellikle ölümden sonra tanrı-gibi olan dövmeli kadınların, yapmış oldukları işler, bilgileri ve üstün fiziksel özellliklerinin övülmesine de bağlıdır.
Geleneksel olarak, Makonde dövmelerinin bölgesel indikatörler oldukları varsayılırdı ve her bir kabilenin desenler hazırlamada kullandıkları belirli motifler vardı. Yüz ve vücudun diğer kısımlarında rütbe işaretleri, açılar, zigzaglar ve düz çizgiler, bazen de halka, baklava, nokta ve hayvan figürleri kullanılırdı. Bugün bu motifler büyük ölçüde oldukları gibi kalmışlardır çünkü Makendo dövme sanatçıları çalışmalarında fazla bir değişiklik yapmamış ve çalışmalarında geleneksel prensiplere bağlı kalmışlardır. Bugüne kadar, dövme geleneğiyle ilgili tek büyük gelişme teknolojidir; ve eski üçgen dövme bıçağı yerine deriyi daha eşit ve muntazam kesen ince bıçaklar kullanılmaktadır.
MAKENDO DÖVME SANATÇILARI ve MÜŞTERİLERİ
Genel olarak konuşmak gerekirse Makendo erkekleri erkek çocuklara, kadınları ise kız çocuklara dövme yaparlardı ancak bazı durumlarda cinsiyetler arasında atlamalar yaşanırdı. Makendo dövme sanatçıları “profesyoneldiler” ve bu sanatı ebeveynlerinden ya da diğer aile üyelerinden öğrenirlerdi. Makonde dilinde dövme terimi dinembo’dur (“tasarım” veya “dekorasyon”) ve dövme işleminde istenilen sonuca ulaşılabilmesi için genellikle mpundi wa dinembo’yla (“dövme tasarım sanatçısı”) üç veya daha fazla seans yapılması gerekmektedir. Geleneksel dövme malzemeleriyle (chipopo) kesikler yapıldıktan sonra, yaranın içerisine sebze karbonu ovularak sürülmekte ve bu da koyu mavi bir renk vermektedir.
Düşük bir ücret ödeyen dövme müşterileri açık-kartal şeklinde yatarlar. Dövme sanatçısı aletleri kullanmaya başlamadan önce yapacağı şekli zihninde canlandırır. Deri üzerinde dikkatli bir şekilde hareket ederek, şekil bitene kadar önce keser sonra da yaraya pigmenti bastırır, bittikten sonra müşteri öğleden sonra güneşinde yaralarını kurutur. Birkaç gün sonra yüz yıkanır pigmentle oluşturulmuş olan siyah çizgiler daha belirgin bir şekilde görülmeye başlar. Altı ay sonra aynı işlem tekrarlanır, fakat her bir ardıl dövme katmanında, daha belirgin bir desen ortaya çıkar. Son olarak üçüncü bir operasyon yapılarak işlem tamamlanır.
Bazı kızlar ikinci ya da üçüncü operasyon zamanı geldiğinde cesaretlerini kaybederler ve acı dolu dövme işlemini tamamlayamazlar. Kaçan kızlarla dalga geçilir ve hatta bu kızlar dinembo törenlerini yapan ve bir nevi “tanrı anaları” olan kadın tarafından korkutulurlar çünkü Makonde için dövme töreni cesaretin ve “Makonde olduğunu göstermenin” simgesidir.
“Sihirli” mankani dövmesi verimliliği garanti eder ve belki de şeytan ruhlara karşı koruma sağlardı.
“Sihirli” kertenkele dövmeleri bazen Makonde erkek ve kadınlarının göğsüne ve sırtına yapılırdı. Bir anlamda, erkeklerde cinsel gücü, kadınlarda ise doğurganlığı artırdığına inanılıyordu.
Neredeyse tüm dövmeli Makonde erkek ve kadınlarında, ağzın üzerindeki yüz bölgesinde yanakların üzerine ve buruna doğru gerdirilerek yapılan lichumba (“derin açılar”) bulunurdu. Lichumba’ya, kadınların ndona’sı ya da üst dudak labreti kadar sık rastlanırdı. Fotoğraflar 1960.
Ndona (labret), alın, çene, yanak ve sternum dövmelerine sahip Makonde kadınları. Labret siyah abanozdan yapılırdı ve yukarı bakan bir iğne buruna yakın olarak geçerdi ve bu kızın evlenebilecek yaşta olduğunu gösterirdi. Fotoğraf 1960.
DÖVME MOTİFLERİ
Sık kullanılan dekoratif motiflerden örümceklerin (lidangadanga), timsahların (nantchiwanuwe) ve hatta yuka kökü demetinin (nkana) geçmişte sihirle bağlantıları olmuş olabilir. Ve bugün Makonde kadınları karınlarına (mankani) ve uyluk içerisine (nchika) yapılan dövmelerin kocaları cezbetme gibi bir doğaüstü güce sahip olduğuna inanırlardı. Tabi ki bu alanların dekore edilmesinde kullanılan motiflerin, genellikle palmiye ağaçları ya da meyveleri (nadi) ve özellikle kertenkelenin (magwanula) doğurganlığı artırdığına inanılırdı.
Fakat göbek deliği ve edep yerlerine dövme yapılmasıyla ilgili Makonde uygulaması uzun bir geçmişe sahip olan, vücut girişlerini ve vücudun doğal açıklarını hedef alan şeytani güçleri önleyici “sihir” ile bağlantılı olabilir. Armitage’da (1924), Ghana’da Bantu dilini kullanan Gonja ve Dagomba kadınları arasında “hastalıkları önleyici” göbek skarifikasyonundan bahsedilmektedir. Diğer yandan Nevadomsky ve Aisien (1995) adlı antropolojistler, Benin’li Bini kadınları arasında göbeğe yapılan (“yaşamın merkezi”) beş dövmeyi tanımlamışlardır. Sürpriz olmayan bir şekilde Bini’ler dövme pigmenti olarak is kullanmaktaydılar ve cenaze merasimlerinde yas tutanlar “ölen kişinin alnına isten bir çizgi çekerlerdi ki ölen kişinin ruhunu korkutsunlar ve akrabalarını da yanına almasına engel olsunlar”.
MAKENDO’LARIN RUHSAL HAYATI
Makondeler, güçlü ve şahsiyeti olmayan bir kuvvetin (nhela) yönettiği, iyi ya da kötü atalarının ruhlarının teskin edilmesi gerektiğine, yaygın çalı ruhuna (nnandenga) ve kötü niyetli büyücüler kozmolojisine inanmaktaydılar.
Atalarının ruhlarını sık sık hastalıkları iyileştirmeleri, hasat ve avcılıkta başarıyı garanti altına almaları için çağrılırlardı. Mahoka aynı zamanda yaşayanlar ile Nnungu arasında bir aracı görevi görüyordu. Nnungu güçlü bir ilahtı ve büyük bir kuraklık olduğunda Makondeler toplu halde yağmur için kendisine dua ederlerdi.
Kötü tarafta, mapiko olarak bilinen ölü ruhlar sadece kadınlar ve başlamamışlara yönelik olarak terör estirirlerdi; diğer yandan büyücüler insanlardan görünmeyen köleler yaratırlardı ki bunların adı lindandosa’ydı ve bu köleler tarım alanlarına kötü niyetli büyüler yapmak üzere gönderilirlerdi.
Ölüm korkusu Makonde inancının içerisine işlemiş olduğundan, stigmanın kontrol edilmesi ya da ayrı tutulması gerekiyordu çünkü toplumun üzerine kurulu olduğu temel kozmik düzen varsayımını tehdit ediyordu. Bu nedenle her kadın topluma dahil olmasının, kendilerini mahoka, nnandenga, lindandosa veya mapiko olarak gösteren güçlü ruhsal kuvvetlerin negatif müdahalesine sebep olabileceğini anlıyordu ki bu güçler sosyal, fiziksel ve ekonomik sürdürülebilirliğin yegane garantörleriydiler. Bu anlamda Makendo dövme sanatları, insanlar ve ruhlar arasında verimli iletişimin teşvik edilmesi açısından son derece önemliydi, çünkü açıktır ki kadınlara tekrar tekrar yapılan dövmeler, hayatı ve sosyal süreci başlatan güçlere bağlılıklarını gösteriyordu. Dövmeler aynı zamanda ilişkilerin ifade edildiği görsel bir dil oluşturmaktaydı ve taşıyıcının kendisini çevreleyen hayatı kontrol etmesini sağlıyordu.
Benzer olarak, Makonde heykeltraş ve sukabağı (situmba) ve su kabı gibi daha faydacıl objeler, kadınsı ve doğurganlık özelliklerini içermekte olup, sembolik olarak düzen ve istikrara olan bağlılıkları beslemektedir çünkü genellikle dövme desenleriyle dekore edilmişlerdir. Su, bira, bal, tohum, sukabağı taşımada kullanılan “Ataların aletlerinin” erkekler için mükemmellik sembolleri oldukları varsayılırdı. Makonde kadınlarının dövmeli vücutları, sembolik anlamların aktığı iletkenler görevi görürlerdi; yani eski Mozambique’de insanları, ruhları ve atalarını birbirlerine bağlardı.
Yasal Uyarı: Bu yazılar dragon tattoo piercing(ilyas Yılmaz) a aittir. Noterden onaylıdır, kopyalanması veya değiştirilmesi halinde yasal işlem yapılacaktır.